تاریخچه استفاده از سوخت گاز طبیعی در جهان:

تاریخچه استفاده از گاز طبیعی شاید از آغاز مطابق با ارائه نظریه دکتر ان.ا-اتو در رابطه با سیکل ترمودینامیکی موتورهای احتراق داخلی جرقه ای بوده که وی نظریه مربوط به تئوری کارکرد این موتورها در سال 1876 ارائه نمود و 2 سال بعد اولین موتور ساخته شده خود را در سال 1878 در نمایشگاه بین المللی پاریس به جهانیان معرفی نمود.با توسعه تکنولوژی بشر و فراهم نمودن سوخت های مایع به واسطه سهولت ذخیره سازی انها استفاده از گاز طبیعی فشرده به بوته فراموشی کشیده شد تا اینکه در طی بحبوحه جنگ دوم جهانی بواسطه کمبود منابع نفتی جهت به حرکت در اوردن ماشین های جنگی المان سوخت گاز طبیعی مجددا مورد استفاده قرار گرفت.
استفاده از این گاز به واسطه فراوانی و ارزانی سوخت های مایع مجددا تا دو دهه به تعویق افتاد ، تا اینکه به واسطه بحران نفتی 1974 دنیا استفاده از این سوخت جایگزین بواسطه مسائل اقتصادی ، زیست محیطی و فنی و مو توری مورد توجه قرار گرفت و امروزه به صورت گسترده به عنوان سوخت خودروها کاربرد پیدا کرده است

-  تاریخچه استفاده از سوخت گاز طبیعی فشرده درایران:

تاریخچه استفاده از سوخت گاز طبیعی فشرده در ایران به سال 1356 بر میگردد که در ان سال 1000 دستگاه تاکسی پیکان در شهر شیراز به این نوع سوخت مجهز شده و دوجایگاه سوختگیری نیز ساخته شدند. یک سال بعد در شهر مشهد 600 دستگاه تاکسی به این نوع سیستم سوخت مجهز شده و یک جایگاه سوختگیری نیز افتتاح گردید.پس از پیروزی انقلاب در سال 1370 شرکت واحد موتور وابسته به شرکت اتوبوسرانی تهران تعدادی از اتوبوس های خود را به این نوع سوخت مجهز شود و سپس در سال 1378 همزمان با تغییر الگوی سوخت کشور توسط دولت در جهت استفاده از گاز طبیعی فشرده به عنوان مناسبترین سوخت جایگزین بنزین ، استفاده از این سوخت مورد توجه قرار گرفت و قراردادهای متعددی در زمینه تبدیل سوخت خودروهای کشور و احداث               جایگاه های سوخت رسانی انجام گرفت.

-         ویژگیهای فیزیکی گاز طبیعی فشرده:

گاز طبیعی فشرده CNG مخفف ( Compressed Natural Gas ) ، ترکیبی از بیش از 90 درصد متان و باقی اتان و سایر هیدروکربورها بوده و دارای واکنش شیمیایی به صورت زیر میباشد:

CH4 + 2O2 ---------> CO2 + 2 H2O

 وزن مخصوص:

نسبت وزن ، حجم معینی از بخار به وزن همان حجم هوا را وزن مخصوص گاز نامیده که این میزان جهت CNG برابر با 65/0 میباشد.

نقطه جوش:

نقطه جوش گاز دمایی است که در فشار 1 اتمسفر ، گاز از حالت مایع به حالت گاز در می اید. مقدار این دما جهت CNG برابر با 160- درجه سانتیگراد بوده و جهت سوخت بنزین 35 - تا 232 - درجه سانتیگراد میباشد.

نقطه ذوب:

نقطه ذوب دمایی است که در ان ماده از حالت جامد به حالت مایع تبدیل میشود که برای CNG این دما برابر با 182- درجه سانتیگراد میباشد.

ارزش حرارتی:

ارزش حرارتی بنا به تعریف مقدار گرمایی است که در هنگام احتراق کامل یک واحد جرم از هر نوع سوخت آزاد میگردد.ارزش حرارتی سوخت CNG برابر با Kcal/Kg 11954 بوده که این میزان جهت بنزین بین Kcal/Kg 10500 تا Kcal/Kg11200 میباشد.

 حد احتراق:

میزان نسبت سوخت به هوا جهت احتراق مناسب یک سوخت در فشار 1 اتمسفر بوده و دارای محدوده خاصی میباشد. این محدوده جهت بوتان 8/1 الی 45/8 بوده و جهت سوخت بنزین بین 5/1 تا 7/4 میباشد. باید توجه داشت كه احتراق متناوب زمانی صورت میگیرد كه حد احتراق در يك محدوده خاصی قرار داشته باشد. به عبارت دیگر اگر درصد حجمی بوتان کمتر از 8/1 درصد و یا بیشتر از 45/8 درصد باشد احتراق صورت نمي گیرد.

سرعت اشتعال:

بنا به تعریف سرعت اشتعال به سرعت انتشار شعله احتراق درون یک گاز قابل انفجار گفته میشود. سرعت اشتعال به عواملی نظیر نوع مواد ترکیبی ، فشار و دمای گاز بستگی داشته و عموما این سرعت با افزایش فشار و دما افزایش می یابد. سرعت اشتعال سوخت CNG برابر با 67/0 متر بر ثانیه بوده و جهت بنزین برابر با 83/0 متر بر ثانیه میباشد که به واسطه سرعت اشتعال بیشتر بنزین نسبت به CNG زمان جرقه در احتراق CNG باید نسبت به سوخت بنزین کمی سریعتر باشد.

نقطه جرقه :

هنگامی که یک سوخت به تدریج تا نقطه شعله وری گرم شود ، احتراق بدون منبع جرقه میتواند انجام شود. بنا به تعریف نقطه احتراق به پایینترین دمایی گفته میشود که در ان عمل احتراق به خودی خود انجام میشود. نقطه احتراق بنزین 380-360 درجه سانتیگراد و نقطه احتراق CNG برابر با 680 درجه سانتیگراد بوده که به همین دلیل CNG نسبت به بنزین از ایمنی بالاتری برخوردار است.

عدد اکتان:

عدد اکتان نشان دهنده قابلیت احتراق خودبخود سوخت تحت فشار تراکم بوده که در رابطه با بنزین این عدد بین 80 تا 98 و جهت CNG این عدد برابر با 110 تا 125 میباشد. عدد اکتان بالاتر CNG اجازه طراحی نسبت تراکم بالاتر در موتور را نسبت به حالت سوخت بنزین ایجاد نموده و افزایش نسبت تراکم منجر به افزایش توان و بالا رفتن راندمان سوخت میگردد.

مقایسه از نظر زیست محیطی:

گاز CNG ، گازی به مراتب تمیزتر نسبت به سوخت بنزین از نظر آلاینده های خروجی اگزوز بوده و از این نظر گازی سالمتر بوده و میزان آلاینده های خروجی اگزوز اندازه گیری شده .مقایسه سالمتر بودن گاز CNG نسبت به بنزین از این دیدگاه حائز اهمیت است که بواسطه حوادث مرگبار به وجود امده ناشی از آلودگی ، جان انسان های زیادی گرفته شده که میتوان به عنوان نمونه از حادثه دره میوز بلژيك در سال 1930 نام برد که بواسطه تجمع آلودگی های ناشی از کارخانه جات در یک روز 60 نفر بواسطه آلودگی ناشی از مه شدید که این شهر را در بر گرفته بود جان خود را از دست داده و یا در سال 1952 در شهر لندن تجمع آلودگی های واقع شده بر روی شهر لندن باعث از دست رفتن جان 4000 نفر گردید ، اشاره نمود و همین عوامل باعث شد تا توجه جهانی به سمت حفاظت از محیط زیست و مسائل ناشی از ان جلب شده و پیمان های متعدد جهانی در رابطه با آلودگی هوا و حفاظت از محیط زیست بسته و مقررات خاصی در رابطه با انتشار آلاینده ها به خصوص در زمنیه خودروها وضع گردد .

مقایسه از نظر اقتصادی:

کشور ما در آینده نزدیک دیگر یک کشور نفت خیز نبوده ، اما میزان ذخایر گاز طبیعی در کشور حدود 25 تریلیون متر مکعب بوده که برای مصرف 250 ساله است و از این نظر مقام دوم ذخایر گازی دنیا را دارا بوده و چون این گاز به راحتی قابل پمپاژ کردن است ، بنابراین خیلی سریع در اختیار مصرف کننده قرار میگیرد و احتیاج به هزینه حمل و نقل بالایی ندارد.

وجود شبکه عظیم خط لوله گاز طبیعی در اقصی نقاط ایران وجود این گاز را در همه جا در دسترس قرار داده بنابراین هزینه حمل و نقل این گاز نیز بشدت کاهش یافته است.

البته باید به این نکته توجه داشت که استفاده از سوخت CNG به جای بنزین نیاز به سرمایه گذاری اولیه بیشتری داشته و هزینه ایجاد هر ایستگاه سوختگیری CNG حدود 8 برابر هزینه ایجاد یک جایگاه سوختگیری بنزین بوده که مطابق با برنامه های سازمان بهینه سازی مصرف سوخت کشور قرار بر این گرفته است که در پایان سال 84 ، 300 جایگاه سوختگیری CNG در نقاط مختلف کشور احداث و به بهره برداری برسد که در این صورت امکان سوختگیری در سراسر کشور امکان پذیر خواهد بود.

مقایسه از نظر فنی و موتوری :

در خودروی گازسوز بعلت کاهش قابل ملاحظه رسوبات کربن در محفظه احتراق ، ورودی سوپاپها ، سرپیستونها و شیارجای رینگها ، امکان گریپاژ کردن قطعات بمراتب کاهش و عمر مفید موتور گازسوز نسبت به موتور بنزین سوز افزایش مییابد که در نتیجه باعث کاهش هزینه تعمیرات موتوری به میزان قابل توجهی می گردد.
همچنین بعلت همین کاهش قابل ملاحظه رسوبات کربن و الاینده های خروجی ، روغن موتور و فیلتر ان نسبت به سوخت بنزین تمیزتر باقی مانده و زمان تعویض انها و در نتیجه هزینه عملیاتی موتور گاز سوز نیز کاهش می یابد.

پیمایشی خودرو برای به کارگیری گاز طبیعی به عنوان سوخت خودرو باید ان را در یک جایگاه سوختگیری تا فشار 200 تا 220 بار متراکم نموده که در چنین فشاری دانسیته انرژی حجمی گاز طبیعی یک چهارم بنزین بوده و درنتیجه یک خودرو تجهیز شده به سوخت گاز طبیعی فشرده با حجم مخزن گاز معادل با حجم مخزن بنزین خودرو چهاربرابریک خودروبنزینی برای همان مسافت نیازبه مراجعه به جایگاه سوختگیری داردومیتوان نتیجه گرفت که بردعملیاتی خودروهای باسوخت بنزین به مراتب بیشترازخودروی باسوخت گازطبیعی فشرده شده می باشد .

بحث و نتیجه گیری در حالت کلی هر کدام از دو نوع سیستم سوخت بنزین و CNG دارای مزایا و معایبی بوده که باید با در نظر گرفتن این موارد نسبت به ارجحیت داشتن یکی نسبت به دیگری اقدام کرده که در زیر به پاره ای از این موارد اشاره شده است.

 معایب استفاده از CNG نسبت به بنزین

الف- سنگین بودن تجهیزات

ب- گرانی تجهیزات مربوطه

ج- طی نمودن مسافت کمتر به ازاء یک بار سوختگیری

مزایای استفاده از CNG نسبت به بنزین

الف- به مراتب ارزان بودن سوخت CNG

 ب- آلودگی کمتر محیط زیست

ج-افزایش عمر مفید خودرو

با توجه به افزايش سريع تعداد خودروها در ايران و اين كه تا سال 2020 تعداد خودروها از 5/5 ميليون دستگاه فعلي به 15 ميليون دستگاه خواهد رسيد و همچنين با در نظر گرفتن آلودگي هوابه ویژه در شهرهاي بزرگ ايران که علت اصلي دراین  آلودگي آلاينده هاي خارج شده  از اگزوز خودروها مي باشد، تغيير سوخت از بنزين و گازوئيل به گاز طبيعي يكي از راه هاي مقابله با این مشكلات است.کشور ما  با داشتن منابع عظيم گاز(دومین کشور از لحاظ داشتن بیشترین منابع گاز بعد از روسیه و اولین کشوری است که به استخراج آن پرداخته است) و توليد حدود 60 ميليارد مترمكعب درسال كه ميزان آن در طي 10 سال آينده به 2 برابر خواهد رسيد مي تواند منابع لازم را براي 100 سال آينده دارا باشد. در کل CNG با توجه به شرایط اقلیمی ایران و وجود شبکه گسترده توزیع گاز جایگزین بسیار مناسبی برای دیگر سوختهاست که باعث بهبود وضعیت آلودگی هوا نیز خواهد شد. (گاز طبیعی پس از هیدروژن دومین سوخت پاک به لحاظ عدم آلودگی هواست)در اکثر کشورهای وارد کننده نفت خام که دارای ذخایر گاز طبیعی هستند نسبت به جایگزینی گاز طبیعی به صورت گسترده ای اقدام شده  است برای مثال می توان به  کشورهای امریکا ،کانادا،روسیه ،آرژانتین ...اشاره کرد.

پيش بيني مصرف سوخت در ايران كه با استفاده از مدل بيلان انرژي بدست آمده است

محاسبات براساس پيش بيني هاي نرخ رشد متوسط و بالا براي خودروها انجام گرديده است.

تمام خودروهای بنزینی را می توان با نصب کیت تبدیل به گازسوز تبدیل کردکه کيت تبديل خود شامل اجزا زير          مي باشد:

ـ مخزن ذخيره سوخت

ـ شير سولونوئيد فشار بالا            

ـ رگولاتور فشار (regulator قلب سيستم کيت ميباشد،

گاز فشرده را در فشاري پايين تر يکسان و ثابت براي استفاده موتور فراهم مي آورد حتي اگر فشار داخل مخزن گاز متغير باشد)

ـ مخلوط كننده هوا و سوخت 

ـ شير سولونوئيد بنزين 

ـ كليد تغيير سوخت از بنزين به گاز

البته خودروهاي ديزلي احتياج به تبديل پيچيده تري دارند. موتورهاي ديزلي مي بايست بازسازي شده و از حالت ديزلي به موتورهاي گازي با احتراق جرقه اي تبديل شوند.

نحوه کار سیستم سوخت رسانی :

به طور خلاصه در مورد نحوه کار سیستم سوخت رسانی یک خودروی گاز سوز می توان گفت که گاز طبیعی با فشار 200 بار در کپسول های ذخیره (تعبیه شده در صندوق عقب ،زیر خودرو و روی سقف ) متراکم می شود. گاز از طریق شیر قطع و وصل دستی از کپسول های ذخیره خارج  وبه شیر تنظیم کننده فشار هدایت می شودو با فشار به یک میکسر تزریق شده و با هوا ترکیب می شود.سپس به محفظه احتراق جریان می یابدو عمل احتراق صورت  می گیرد.البته در خودروهای دوگانه سوز(bi-fuel) که طراحی اولیه موتور براساس استفاده از بنزین بوده است با بکار بردن گاز طبیعی شاهد کاهش قدرتی حدود 10 تا 15 درصد هستیم که ناشی از تفاوت در ساختار شیمیایی سوخت خودرو است. راههای مختلفی مانند تزریق سوخت با فشار بالاتر می تواند در بهبود بازده موتورهای بزرگترموثر باشد.جهت جايگاه هاي سوخت گيري CNG 4روش وجود دارد. انتخاب هر يك از اين روشها بستگي به نوع خودرو و مشتري دارد.

1 - جايگاه هاي سوخت گيري آرام 

2 - جايگاه هاي سوخت گيري سريع

3- جايگاه هاي سوخت گيري تركيبي (سريع و آرام)

4- جايگاه هاي سوخت گيري متحرک

جايگاههاي سوختگيري آرام (Slow Fill)

از این جايگاهها هنگامي استفاده مي شود كه خودروها بتوانند به مدت 4 تا 8 ساعت در محل جايگاه سوختگيري متوقف باشند . اين گونه سوختگيري را براي ناوگان اتوبوس شهري كه در طول شب اتوبوس در پاركينگ مستقر است مي توان انجام داد.

جايگاههاي سوختگيري سريع(Fast Fill)

اين جايگاهها براي سوختگيري خودروها در مدت زماني قابل مقايسه با جايگاههاي سوختگيري سوخت مايع              پيش بيني شده اند و با توجه به حجم مخزن خودرو، سوختگيري در آنها حدود 8 الي 10 دقيقه به طول خواهد انجاميد.

سوخت گيري ترکیبی (آرام و سریع)

تركيبي از سوختگيري سريع و آرام را مي توان با استفاده از يك كمپرسور ايجاد كرد. چنين سيستمي مي تواند در روز به حالت سوختگيري سريع و درطول شب به حالت سوختگيري آرام عمل كند.

جايگاههاي سوخت گيري متحرك(Mobile)(Mother-Daughter)

اين نوع جايگاهها مستقيماً به خط لوله متصل نبوده و گاز آنها از يك جايگاه متحرك(مادر) كه خود  از خط لوله تغذيه شده تامين مي گردد.ترتيبات حمل در اين جايگاههاي مادر خود شامل مقررات حمل و نقل خاصي مي باشد.استفاده از اين نوع سوختگيري براي مواردي است كه دسترسي به خط لوله براي مصرف كننده به سهولت ميسر نمي باشد. در ضمن استحکام بدنه مخازن ذخیره  گاز طبیعی  نسبت به باکهای معمولی بنزین باید بیشتر باشد.

پی نوشت:چند وقت پیش مديرعامل شركت واحد اتوبوسراني تهران و حومه اعلام کرده بود كه اتوبوسهاي گازسوز مورد استفاده 28 مورد اشكال فني دارندکه با توجه به اینکه هر يك از اين اتوبوسها، 340 كيلوگرم گاز با فشار 200 اتمسفر را حمل مي‌كنند می توان گفت همانند يك بمب  هستند كه اگر منفجر شوند تا شعاع 80 متري و وسعت 20 هزارمترمربعي را تخريب مي‌كنند

انواع مخازن CNG

مخازن CNG به چهار دستة کلی تقسیم می‌شوند:

1- مخازن  CNG-I

2 - مخازن  CNG-II

3  - مخازن CNG-III

4- مخازن CNG-IV

1-  مخازن CNG-I

نمونه‌هایی از مخازن CNG-I را در شکل مشاهده مي كنيد. اين مخازن بدون درز و از جنس فولاد يا آلومينيوم مي‌باشند. گر‌چه نوع آلياژ مورد استفاده و همچنين تنش‌هاي طراحي اين‌گونه مخازن در استاندارد مشخص نگردیده‌است وليكن اين‌گونه مخازن فولادي يا آلومينيومي بايد آزمون‌های كارايي را بگذرانند. آزمون‌ها به‌دلیل اطمينان از چقرمگی و مقاومت در برابر تنش، خوردگي و ترك در جنس به‌كار رفته، صورت مي‌گيرند. همچنين آزمون‌های سختي و فشار هيدرواستاتيك جهت اطمینان از استحكام مخزن نیز انجام مي‌گيرند.

2- مخازن CNG-II

نمونه‌هایی از مخازن CNG-II را در شکل مشاهده مي كنيد. اين نوع مخازن داراي يك لاية آستری از جنس فولاد يا آلومينیوم بدون‌درز است و قسمت استوانه‌اي اين آستری، توسط الياف شيشه، آراميد، كربن يا مخلوطي از آن‌ها كه آغشته به رزين است به‌صورت محیطی پيچيده ‌شده‌است. ساختار كامپوزيتي این مخازن، اين امكان را به‌وجود مي‌آورد كه بتوان از ضخامت قسمت فلزي كاست و درنتيجه مخزن سبك‌تري به‌دست آورد. اين مخازن در جهت شعاعي (به جز دو قسمت ابتدايي و انتهايي) تقويت شده‌اند. مبناي طراحي اين نوع مخازن بر توانايي آستر فولادي يا آلومينيومي در تحمل فشار بالا مي‌باشد. در مورد اين نوع مخازن CNG اين نكته شايان توجه است كه فشار اضافي و دماي بالاتر باعث از بين رفتن كيفيت پوشش كامپوزيت نخواهد شد. اين نوع مخازن از الیاف پیچی پیوسته ساخته مي‌شوند كه براي ساخت آن‌ها از آسترهاي فولادي يا آلومينيومي استفاده مي‌گردد و به آن‌ها مخازن پیچش‌ محیطی گفته‌ مي‌شود. اين مخازن از سال 1980 میلادی ساخته مي‌شوند و مبناي طراحي آن‌ها توانایي آسترهاي فولادي در تحمل بیشینة فشار پرشدن مخزن مي‌باشد. اين امر به طراحان اجازة استفاده از آسترهايي با تحمل تنش بيشتر از حد معمول را می‌دهد.

3- مخازن CNG-III

نمونه‌هایی از مخازن CNG-III را در شکل مشاهده مي كنيد. . اين مخازن داراي يك لاية آستری از جنس فولاد يا آلومينيوم بدون‌درز بوده و تمام اين لاية داخلي توسط الياف شيشه، آراميد، كربن يا مخلوطي از آن‌ها كه آغشته به رزين است در راستای محیطی و محوری پیچیده ‌شده و اين ساختار كامپوزيتي كه به مخزن داده مي‌شود، اين امكان را به‌وجود مي‌آورد كه بتوان از ضخامت قسمت فلزي كاست و درنتيجه مخزن سبك‌تري را نسبت به مخازن نوع اول و دوم به‌دست آورد. اين مخازن با الياف كامپوزيت در جهت محیطی و محوري تقويت شده‌اند. اين‌گونه مخازن از اواسط دهه70 ميلادي براي ذخيرة گاز اكسيژن در مصارف پزشكي استفاده مي‌شوند. تقويت اين مخازن با الياف كامپوزيت در دو جهت، قابليت تحمل فشار را نسبت به مخازن نوع دوم، افزایش می‌دهد.

4- مخازن CNG-IV

نمونه‌هایی از مخازن CNG-IV را در شکل مشاهده مي كنيد. اين نوع مخازن داراي يك آستری از جنس پليمر بدون درز هستند و تمام اين لاية داخلي توسط الياف شيشه، آراميد، كربن يا مخلوطي از آن‌ها كه آغشته به رزين است پيچيده ‌شده و اين ساختار تمام كامپوزيت از سبك‌ترين انواع مخازن CNG مي‌باشد. اين مخازن با الياف كامپوزيت در جهات شعاعی و محوري تقويت شده‌اند. اين‌گونه مخازن قابليت توليد در ابعاد بزرگتر و با قطر بيشتر را دارند. مخازن نوع 4 داراي كمترين وزن مي‌باشند كه حتي با سيستم سوخت بنزينی قابل مقايسه هستند. اشكال عمدة اين مخازن ايجاد نشتي به مرور زمان در محل اتصال نافی فلزي و آستر پليمري مي‌باشد. همچنين به‌علت عدم انتقال حرارت مناسب آستري پلاستيكي، حين سوخت‌گيري سريع در اين مخازن افزايش دماي نسبتاً بيشتري ايجاد مي‌شود. از جمله مزایای اين نوع مخازن احتمال کم تركيدگی مخزن در حوادث می‌باشد.
اين مخازن بسيار شبيه مخازن نوع سوم هستند و تنها از لحاظ نوع و جنس آسترها تفاوت دارند. اين نوع از مخازن براي كاربرد در خودروهاي گازسوز بسيار مناسب هستند و پتانسيل طراحي و ساخت براي عمرهاي طولاني را دارا می‌باشند. آزمون‌های خستگي انجام‌شده روي تعداد زيادي از اين مخازن، عمر اين مخازن را بيش از 100000 سيكل سوخت‌گيري نشان داده‌اند كه در مقايسه با ساير مخازن بالاتر است.

مقایسة انواع مخازن:

مخازن داراي فشار‌ كاري bar200 در دمای C 15 براي گاز طبيعي مي‌باشند كه بیشینة فشار پركردن bar 260 است. حداقل فشار آزمون به‌كار رفته در ساخت مخزن bar 300 (5/1 برابر فشار‌كاري) مي‌باشد. حداقل فشار انفجار در مخازن نوع اول نبايد ازbar 450 كمتر باشد، براي مخازن كامپوزيتي نوع دوم، سوم و چهارم كه داراي الياف كربنی هستند، پوستة كامپوزيتي مي‌بايست داراي حداقل فشار انفجار bar470 باشد. براي مخازن نوع اول، همچنين براي آسترهاي مخازن نوع دوم و سوم مي‌بايست از فولاد يا آلومينيوم استفاده كرد. كامپوزيت نيز شامل الياف شيشه، آراميد يا كربن است كه با رزين‌هاي ترموست (اپوكسي، پلي‌استر، ونيل‌استر و غیره) يا رزين‌هاي پلي‌آميد، پلي‌اتيلن و غیره آغشته شده‌اند.

محدوديت‌هاي طراحي:

محدوديت‌هايي كه در طراحي مخازن اغلب خودروها مشتركند عبارتند از: وزن‌، قيمت و ايمني. پارامتر وزن يكي از پارامترهاي مهم است كه در مورد ذخيرة گاز در ايستگاه‌ سوخت‌رسانی سيار نيز حائز اهميت است. همچنين مسألة ايمني يكي از مسائلي است كه همواره در كنار دو مسألۀ دیگر بايد مورد توجه قرار گيرد.

حداقل الزامات مراكز تبديل خودروها به گاز طبيعي سوز

و نمايندگي هاي خدمات پس ازفروش

الزامات ايمني عمومي :

1-    وجود دستگاه تهويه يا هواكش در محيط هاي كاري بسته .

2-    جلوگيري از ورود افراد متفرقه به داخل كارگاه .

3-    يك كارگاه نصب بايد حداقل از پنج قسمت اساسي زير تشكيل شده باشد :

الف) قسمت مخصوص نصب كيت

ب) قسمت مخصوص تنظيم موتور خودرو

ج) قسمت مخصوص تعمير و نگهداري خودروهاي تبديل شده .

د) قسمت مخصوص تست

ه) قسمت مخصوص سفتكاري و جوشكاري (لازم است عمليات جوشكاري در فضاي خالي از گاز انجام گردد و بصورت مجزا از محل تبديل خودروها باشد . )

4-    حداقل افراد مورد نياز در يك كارگاه نصب جهت عمليات اجرايي بصورت زير است :

الف) يك نفر تكنسين مكانيك خودرو

ب) يك نفر تكنسين الكترونيك خودرو

ج) يك نفر كارشناس مهندسي مكانيك آشنا به سيستم هاي مختلف خودرو و قطعات

5-    آموزش كليه افراد حاضر در مراكز تبديل مطابق آيين نامه هاي مصوب .

الزامات ايمني انبارش و جابجايي :

1-    انباري جداگانه براي قرارگيري كليه قطعات دست اول كيت ومخازن در نظر گرفته شود .

2-    نحوه چيدمان مخازن بايد به نحوي باشد كه هيچگاه با يكديگر در تماس نباشند .

روش صحيح

روش غلط

3-    جهت چيدن مخازن درانباربايد ازپالتهاي چوبي يا پالتهاي مخصوص كه داراي روكش لاستيكي مي باشند استفاده گردد .

4-    محل هاي نگهداري مخازن بايد از تابش مستقيم نور خورشيد و يا درجه حرارت بالا به دور باشند .

الزامات ايمني درحين كار :

1-    عدم جدايي از روي تكيه گاه لاستيكي جابجايي مخازن و در كليه مراحل .

2-    عدم انجام عمليات تست نشتي در يك محل بسته .

3-    قطع اتصال باطري به هنگام اجراي هرگونه عمليات .

( به استثناي تست نشتي)

4-    عدم انجام هرگونه عمليات جوشكاري يا برش حرارتي در محلهايي كه به هر نحوي حاوي گاز مي باشند .

5-    تخليه مخازن در فضاي بيرون از محيط سربسته و به دور از هرگونه منبع ايجاد جرقه .

6-    ممنوعيت ورود خودوري داراي نشتي گاز، به داخل فضاي بسته قبل از برطرف كردن نشتي .

ماده 5- دستور العمل بازرسي و مميزي عمليات تبديل خودرو در مراكز تبديل توسط بازرس مستقل

1-  حصول اطمينان از وجود همه گواهينامه ها ، رويه ها و دستورالعمل هاي نصب مورد نياز براي عمليات تبديل خودروها و در دسترس بودن آنها .

2-  استفاده از روش كنترل هاي اتفاقي به هنگام عمليات نصب درجهت حصول اطمينان از انطباق اسناد مذكور با اجزاي سيستم سوخت گاز سوز.

3-  حصول اطمينان از ايجاد گزارش نصب براي هر خودرو شامل مشخصات قطعات نصب شده و نيز نتايج تست هاي انجام گرفته .

4-    حصول اطمينان از صلاحيت فني اشخاصي كه كار تبديل را انجام مي دهند .

5-    حصول اطمينان از وجود درپوش براي مخازني كه بدون شير به كارگاه ها تحويل مي شوند .

6-  حصول اطمينان از آغشته بودن سطح داخلي به روغن ضد خوردگي براي مخازني كه بدون شير به              كارگاه ها تحويل مي شوند .

7-    حصول اطمينان از عدم وجود هرگونه آسيب و پوشش نامناسب براي مخازن تحويلي .

8-    انجام عمليات بازديد از رزوه هاي مخازني كه بدون شير به كارگاه ها تحويل مي شوند .

9-    حصول اطمينان از بكارگيري مواد درزبندي مناسب براي بستن شير مخازني كه بدون شير به كارگاه ها تحويل مي شوند .

10-     حصول اطمينان از نصب صحيص مخزن در صندوق عقب و بر روي شاسي خودرو .

11-     حصول اطمينان از نصب و جانمايي صحيح اجزاي سيستم مطابق با رويه تاييد شده نصب .

12-     ايجاد حفاظت از خوردگي در تمام مناطقي كه سوراخي ايجاد شده يا عمل نصب انجام گرفته .

13-     حصول اطمينان از نصب برچسب مجوز سوخت گيري درمحل صحيح .

14-     حصول اطمينان از نب برچسب لوگوي

 خودروي گازسوز در محل صحيح .

15-     حصول اطمينان از وجود يك دفترچه تعميرات

 و يك دستورالعمل راهنماي بهره برداري براي كار با سيستم

 سوخت گاز طبيعي در هر خودرو .

16-     اجراي صحيح آزمون نشت در دو مرحله 10 و 200 بار براي همه خودروها .

17-     بازديدازاتصالاتگردش آب به رگولاتور و حصول اطمينان از سطح مناسب آب سيستم خنك كننده خودرو .

18-     اجراي آزمون عملكرد خودرو در حركت به ميزان حداقل 8 كيلومتر به تناوب در دو حالت گازسوز و  بنزين سوز .

19-     حصول اطمينان از كاليبره بودن تمام تجهيزات اندازه گيري مورد استفاده در عمليات تبديل .

نتيجه گيري :

رويه هاي تدوين شده در جهت بالابردن ضريب ايمني و دقت هرچه بيشتر توليد كنندگان و نصب كنندگان اين نوع تجهيزات در روي خودرو مي باشد كه منجربه افزايش اطمينان مصرف كنندگان خودروهاي گاز طبيعي سوز خواهد شد .

به عبارت بهتر اجراي دقيق رويه هاي فوق تضميني بر رعايت كليه توصيه ها و الزامات استانداردي خواهد بود مصرف كنندگان CNG در كشور با آگاهي از پيگيري جدي و دائمي اين موارد نسبت به بالا بردن ضريب ايمني خودروها مطمئن شده ، در بهره گيري از اين صنعت نوپا و جديد تشويق و مصمم خواهند گرديد.